اعمال مخصوص روز جمعه

نقل از کتاب نجم الثاقب

بهترین اعمال در روز جمعه

و نیز فرمودند که بهترین اعمال در روز جمعه، گفتن: اللهم صل على محمد و آل محمد و عجل فرجهم است، صد مرتبه بعد از نماز عصر روز جمعه، و در بسیارى از ادعیه روز جمعه، طلب نصرت و تعجیل فرج و ظهور شده است.

در اول دعاى تعقیب ظهر روز جمعه است که: بار خدایا! جان مرا که وقف شده است بر تو و حبس شده است، براى فرمان تو، بخر از من به بهشت، با معصومى از عترت پیغمبر خود محزون است به جهت مظلومى او، و نسبت داده شده به ولایت او که پر نمایى به او، زمین را از عدل، چنانکه پر شده از ظلم و جور.

سوم: روز عاشورا که روز سرافراز شدن حضرت حجت علیهالسلام است از جانب خداوند عزوجل به لقب قائم؛ چنانکه شیخ جعفر بن محمد بن قولویه (رحمهالله ) در کامل الزیاره روایت کرده از محمد بن حمران که گفت: حضرت صادقعلیهالسلام فرمود: چون شد از امر حسین بن علىعلیهالسلام آنچه شد، ناله و فریاد کردند ملائکه به سوى خداوند عزوجل و گفتند: اى پروردگار ما! چنین مى کنند با حسین، برگزیده و پسر پیغمبر تو.

فرمود: پس، واداشت خداوند براى ایشان، ظل قائمعلیهالسلام را. و فرمود: به این، انتقام مى کشم براى حسین علیهالسلام از آنها که بر او ظلم کردند.

شیخ صدوق (رحمهالله ) در علل الشرایع روایت کرده از ابو حمزه ثمالى که گفت: گفتم به حضرت باقرعلیهالسلام : یا بن رسول الله! آیا همه شما قائم به حق نیستند؟

فرمود: بلى!

گفتم: پس چرا قائم علیهالسلام را قائم مى گویند؟

فرمود: چون جدم حسینعلیهالسلام کشته شد، ناله کردند ملائکه به سوى خداى تعالى و گریه و زارى نمودند و گفتند: الهنا و سیدنا! آیا اعراض خواهى فرمود از کسى که بکشد برگزیده تو و پسر برگزیده و مختار از خلق تو را؟

پس خداوند وحى فرستاد به سوى ایشان که: قرار گیرید اى ملائکه من! قسم به عزت و جلال خود که البته انتقام مى کشم از ایشان، هر چند بعد از زمانى باشد.

]ن گاه خداى تعالى ظاهر نمود ائمه از فرزندان حسین علیهالسلام را براى ملائکه؛ پس ملائکه به این مسرور شدند؛ پس ناگاه دیدند که یکى از ایشان ایستاده و نماز مى کند؛ پس خداى عزوجل فرمود: به این ایستاده انتقام مى کشم از ایشان.

و نیز (عاشورا) روز خروج و ظهور آن حضرت است؛ چنانکه شیخ مفید (رحمهالله ) در ارشاد روایت کرده از ابى بصیر که گفت: فرمود حضرت صادق علیهالسلام : منادى ندا مى کند به اسم حضرت قائمعلیهالسلام در شب بیست و سوم - یعنى از ماه رمضان - و خروج مى کند در روز عاشورا، و آن، روزى است که کشته شد در آن روز، حسین بن على علیهماالسلام .

و در تفسیر على بن ابراهیم روایت است که فرمود: آیه( أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّـهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ ) نازل شده در شان قائم علیهالسلام به درستى که آن حضرت، خروج نماید و مطالبه مى کند خون حسینعلیهالسلام را.

در غیبت فضل بن شاذان روایت شده که شعار اصحاب آن حضرت این است: یا لثارات الحسین.

و در یکى از زیارات جامعه در سلام بر آن حضرت مذکور است:

«السلام على الامام العالم الغائب عن الابصار و الحاضر فى الامصار و الغائب عن العیون و الحاضر فى الافکار بقیه الاخیار، وارث ذى الفقار الذى یظهر فى بیت الله الحرام ذى الاستار و ینادى بشعار یا لثارت الحسین انا الطالب بالاوتار، انا قاصم کل جبار القاعم المنتظر ابن الحسن علیه و آله افضل السلام » .

و در زیارت عاشورا مکرر خواسته شده که خداوند روزى فرماید طلب خون سیدالشهداعلیهالسلام را با امام ظاهر ناطق، مهدى منصور از آل محمدعلیهمالسلام ، و مکرر ائمه و اصحاب ایشان در نثر و نظم، خود را تسلى مى دادند از آن مصیبت عظیمه و رزیه جلیله به ظهور قائم آل محمدعلیهمالسلام پس روز عاشورا که هم روز ظهور آن جناب است و هم مقصد اعظم برداشتن کرب و اندوه است که آن روز آورده، اختصاصى تمام به آن جناب دارد و باید اهتمام نمود در آن - بعد از اداى مراسم تعزیت و تاسى به آن حضرت در گریه و زارى - در لعن و نفرین و طلب هلاک اعداى آل محمدعلیهمالسلام و طلب نصرت و مظفر و تعجیل براى آن جناب؛ چنان که در اعمال آداب و آن روز اشاره شده است.

چنان که در یکى از اعمال جلیله آن روز - که مشتمل است بر هزار لعن بر قاتل سیدالشهداعلیهالسلام - از فقرات دعایى که باید در قنوت خواند این است:

«اللهم ان سبلک ضائعه و احکامک معطله و اهل نبیک فى الارض هائمه کالوحش السائمه. اللهم اعل الحق و استنقذ الخلق و امنن علینا بالنجاه و اهدنا للایمان و عجل فرجنا بالقائم علیهالسلام و اجعله لناردءا و اجعلنا رفدا... اللهم اعل کلمتهم و افلج حجتهم و ثبت قلوبهم و قلوب شیعتهم على موالاتهم و انصرهم و اعنهم و صبرهم على الاذى فى جنبک و اجعل لهم ایاما مشهوره و ایاما معلومه کما ضمنت لاولیائک فى کتابک المنزل فانک قلت: وعد الله الذین امنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فى الارض کما استخلف الذین من قبلهم ولیمکنن لهم دینهم الذى ارتضى لهم و لیبد لنهم من بعد خوفهم امنا » .

چهارم: از وقت زرد شدن آفتاب تا غروب آن از هر روز، مخصوص اوست بنابر تقسیمى که علما کرده اند هر روز را از طلوع فجر تا غروب آفتاب به دوازده بخش به نحوى که حسب فصول، فرقى نکند، و هر قسمى منسوب به امامى است (و ساعت آخرین از وقت زرد شدن آفتاب تا غروب آن، مختص امام زمانعلیهالسلام است).

پنجم: عصر دوشنبه.

ششم: عصر روز پنج شنبه، که در آن دو وقت، اعمال عباد عرض مى شود بر امام عصرعلیهالسلام ، چنان که در عصر هر امامى بر آن امام، عوض مى شد، و در زمان حضرت رسولصلىاللهعلیهوآلهوسلم بر آن جناب، و اخبار در این باب بسیار است و در غالب آن، تصریح به عصر نشده ولکن در بعضى دیگر اشاره شده است.

شیخ طبرسى در تفسیر مجمع البیان در ذیل آیه شریفه( وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ ) گفته: اصحاب ما روایت کردند که اعمال امت عرض مى شود بر پیغمبرصلىاللهعلیهوآلهوسلم در هر دوشنبه و پنج شنبه، پس مى شناسند آنها را، و ایشانند مقصود از قول خداوند: و المومنون.

و از غرایب آن که، شیخ ابوالفتوح رازى در تفسیر خود فرموده که: در اخبار آمده که اعمال امت را در هر شب دوشنبه و پنج شنبه به رسول خداصلىاللهعلیهوآلهوسلم عرض کنند و بر ائمهعلیهمالسلام و مراد به مومنان، امامان معصوم باشند.

و در امالى شیخ طوسى و بصایر صفار روایت است از داوود رقى که گفت: نشسته بودم در نزد حضرت صادقعلیهالسلام که ناگاه - ابتدا از پیش خود - فرمود: اى داوود! به تحقیق که عرض شد بر من اعمال شما، روز پنج شنبه؛ دیدم در آنچه عرض شد بر من از عمل تو، صله تو فلان پسر عمومیت را؛ پس این، مرا مسرور کرد؛ به درستى که مى دانم که صله تو، زودتر عمر او را فانى و اجل او را قطع مى کند.

داوود گفت: مرا پسر عمى بود خبیث و معاند؛ رسید به من بدى حال او و عیالش؛ پس، پیش از بیرون آمدن به سمت مکه، براتى نوشتم براى مخارج او، چون به مدینه رسیدم، حضرت صادق علیهالسلام مرا به این خبر داد.

و نیز در بصائر الدرجات صفار روایت است از آن جناب که فرمود: اعمال، عرض مى شود روز پنج شنبه به رسول خداصلىاللهعلیهوآلهوسلم و ائمهعلیهمالسلام .

و در خبر دیگر فرمود: اعمال عباد عرض مى شود بر پیغمبر شما هر شامگاه روز پنج شنبه؛ پس حیا کند یکى از شماها که عرض شود بر پیغمبر او، عمل قبیح.

و نیز از یونس روایت کرده که گفت: شنیدم از حضرت امام رضاعلیهالسلام که ذکر ایام مى فرمودند، چون ذکر فرمود پنج شنبه را، پس فرمود که: آن روزى است که عرض مى شود اعمال بر خداوند و رسولش و ائمهعلیهمالسلام .

و نیز از عبدالله بن ابان روایت کرده که گفت: گفتم جناب رضاعلیهالسلام و میان من و آن جناب چیزى بود که: بخوان خدا را بر من و براى موالیان خود؛ پس فرمود: والله! که اعمال شما عرض مى شود بر من در هر پنج شنبه.

سید جلیل، على بن طاووس در رساله محاسبه النفس مى گوید: من دیدم و روایت کردم در روایات متفقه از ثقات، که روز دوشنبه و روز پنج شنبه عرض مى شود اعمال در آن دو، بر خداوند عزوجل، و روایت شده از اهل بیتعلیهمالسلام که در روز دوشنبه و پنج شنبه عرض مى شود اعمال بر خداوند جل جلاله و بر رسول او و بر ائمه علیهمالسلام .

آن گاه از جد خود، شیخ طوسى رحمهالله نقل کرده که در تفسیر تبیان خود فرمود: روایت شده که اعمال عرض مى شود بر پیغمبرصلىاللهعلیهوآلهوسلم در هر دوشنبه و پنج شنبه، پس عالم مى شود به آن، و همچنین عرض مى شود بر ائمهعلیهمالسلام ، پس مى شناسند آن را.

و پس از نقل جمله اى از اخبار بر این مضمون، از طریق اهل سنت نقل کرده که رسول خداصلىاللهعلیهوآلهوسلم فرمود: عرض مى شود اعمال امت، من در هر هفته، دو مرتبه؛ روز دوشنبه و روز پنج شنبه؛ پس مى آمرزد هر یک از بندگان خود را، مگر بنده اى که میان او و برادرش عدواتى باشد؛ پس مى فرماید؛ بگذارید این دو را.

و نیز روایت کرده که: آن حضرت، روز دوشنبه و پنج شنبه را روزه مى گرفتند، پس سبب آن را کسى از آن جناب پرسید؛ پس فرمود: اعمال بالا مى رود در هر دوشنبه و پنج شنبه و دوست دارم که عمل من بالا رود در حالتى که من صائم باشم.

پس سید فرمود: سزاوار است که انسان در هر دوشنبه و پنج شنبه محافظت کند به هر طریقى در طلب توفیق، و مبادا که در این دو روز، خود را در استظهار در طاعت، مهمل بگذارد.

و در کشف المحجه به فرزندش وصیت کرده که: عرض کن حاجت خود را بر حضرت مهدىعلیهالسلام در هر روز دوشنبه و هر روز پنج شنبه از هر هفته به آن جناب، بعد از سلام بر او - به زیارت سلام الله الکامل التام (که در باب هفتم گذشت)

و بگو: «یا ایها العزیز مسنا و اهلنا الضر و جئنا ببضاعه مزجاه فاوف لنا الکیل و تصدق علینا ان الله یجزى المتصدقین » تا آخر کلمات شریفه که چون منقول نبود و اختصاص داشت به سادات، نقل نکردیم.

و بالجمله: آخرین این دو روز که به مقتضاى اخبار مستفیضه، روز عرض اعمال است - بنا به روایت شیخ طوسى در غیبت، اولا بر حضرت حجتصلىاللهعلیهوآلهوسلم ، آنگاه بر خداى تعالى - و هم به حسب تقسیم ساعات روز، مختص است به آن جناب، و نیز وقت تبدیل ملائکه حفظه است - که موکلین روز، بالا روند و موکلین شب، فرود آیند - باید نهایت مراقبت و مواظبت نمود در اصلاح اعمال و تدارکات آنچه فوت شده، و رفع شواغل و موانع از توجه و تضرع و انابه، و برخاستن از مجالس اهل غفلت، و توسل به امام عصرعلیهالسلام و خواستن از آن جناب، شفاعت در اصطلاح صحایف اعمال و تبدیل سیئات آن به حسنات و تمام کردن حسنات او به فاضل حسنات خود، حسب دعاى مشهور از آن جناب که براى شیعیان خود کرده بود و از خداوند خواستند که چنین کند.

و نیز در شب و روز دوشنبه و پنج شنبه سعى کند در کردن علمى خالص، که شاید به برکت آن، از مفاسد باقى در گذرند.

هفتم: شب و روز نیمه شعبان، که ولادت با سعادت آن جنابعلیهالسلام در آن بوده و این نعمت عظیمه را خداوند، در آن به بندگانش عطا فرموده. کافى است در مقام بیان تعظیم و احترام این وقت شریف، آنچه لسان اهل البیتعلیهالسلام ، عالم ربانى، سید على بن طاووس (رحمهالله ) در اقبال گفته که: بدان! مولاى ما مهدىعلیهالسلام کسى است که اطباق کردند اهل صدق از کسانى که اعتماد بر ایشان هست، به این که پیغمبر خداصلىاللهعلیهوآلهوسلم بشارت داده امت را به ولادت آن جناب، و بزرگى انتفاع مسلمین، به ریاست او و دولت او...

هشتم: روز نوروز که روز ظهور امام عصرعلیهالسلام است.

ولکن مخفى نماند که بودن روز خروج امام زمانعلیهالسلام ، روز جمعه و نوروز و عاشورا، نه به نحوى است که در سال هاى بسیارى که توافق نکنند، منتظر فرج نتوان شد؛ زیرا غیر ظهور و خروج حضرت حجة بن الحسن بن على المهدىعلیهالسلام - که حال (یعنى زمان تالیف کتاب نجم الثاقب) از عمر شریفش، هزار و چهل و چند سال مى گذرد - که خواهد شد و تبدیل و خلفى در او نخواهد شد، مابقى آنچه رسیده، از نشانه ها علامات پیش از ظهور و مقارن آن، همه قابل تغییر و تبدیل و تقدیم و تاخیر و تاویل به چیز دیگر - که از اهل بیت عصمتعلیهالسلام رسیده باشد - هست؛ حتى آنها که در شمار علائم حتمى ذکر شده؛ چه ظاهرا مراد از حتیم بودن در آن اخبار، نه آن است که هیچ قابل تغییر نباشد، بلکه مراد و الله یعلم - مرتبه اى است از تاکید در آن، که منافاتى با تغییر در مرحله (اى) از انحاى وجود آن نداشته باشد.