خرید بک لینک

درباره سایت

سخنرانی خودسازی در اخر الزمان (موضوع برد معرفت دینی )قسمت 12

آخرین مطالب

امکانات وب

توبه مهمترین عامل آمرزش گناهان

توبه، تنها نیروی توانمندی است که اگر با شرایط خود صورت گیرد، قدرت دارد همه گناهان را از بین ببرد و انسان را پس از دوری از رحمت پروردگار، به مقام قرب و رضای او برساند.

توبه، باب رحمت پروردگار

از الطاف و عنایات بزرگ پروردگار عالم در حقّ بندگان خود این است که برای آنان باب توبه قرار داده و راه بازگشت را گشوده است.
اگر این باب، بسته بود و چنین مقدّر میگردید که هر کس با گناهی که مرتکب میشود، مشمول عقوبت و کیفر الهی گردد چه کسی (غیر از معصومینعلیهم السلام) از کیفر الهی و خشم خداوندی مصون میماند؟
توبه، نهایت لطف و عطوفت پروردگار، و نشانه رحمت واسعه اوست در حقّ بندگان گنهکار خویش.
با این که بنده، گناه و نافرمانی او را نموده، باز هم او را به سوی خویش میخواند و از طریق توبه، وی را میپذیرد.
امام زین العابدینعلیه السلام در پیشگاه خداوند عرضه میدارد: «إِلهِی! أَنْتَ الَّذِی فَتَحْتَ لِعِبادِکَ باباً إِلی عَفْوِکَ وَسَمَّیْتَهُ التَّوْبَةَ فَما عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ ذلِکَ الْمَنْزِلِ بَعْدَ فَتْحِ الْبابِ»؛(418) «پروردگارا! تو آن کسی هستی که به روی بندگان خویش دری به سوی عفو خود گشوده و اسم آن را توبه گذاشتهای، پس چه عذری دارد کسی که وارد این منزل نشود، در حالی که این در به رویش باز میباشد؟».

دو عنایت در یک توبه

وجود توبه نه تنها عنایت پروردگار عالم در حقّ بندگان است بلکه اهل معرفت میگویند: علاوه بر این که اصل توبه عنایت خداوند است، وقتی یک بنده گنهکار توبه میکند و به سوی خدا باز میگردد، باز دو عنایت و لطف در حقّ او صورت میگیرد:
الف) لطف و عنایت اوّل، این است که خداوند او را متوجّه اشتباه و گناه خودش میکند، او را از خواب غفلت بیدار نموده و نسبت به عمل خلافش نادم و پشیمان ساخته و مقدّمات بازگشت او را فراهم میسازد، از کار خلاف بر میگردد و توبه میکند، اگر این لطف و عنایت نباشد، شخص گنهکار تا آخر عمر خویش در گناه و معصیت غوطهور خواهد بود و هیچ گاه از این خواب غفلت بیدار نخواهد شد.
ب) هنگامی که با لطف خداوندی بیدار و متنبّه شد و توبه نمود، خداوند، توبه او را میپذیرد، مورد عفو قرارش میدهد و از گناهش میگذرد و این لطف دوم است که شامل حالش میگردد. پس توفیق توبه، یک عنایت و قبولی توبه، عنایت دیگر است که از ناحیه خداوند شامل بندگان میشود.
شاید آیه 118 از سوره مبارکه توبه اشاره به همین مطلب داشته باشد که میفرماید: «ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِیمٌ»؛(419) «سپس خداوند، رحمتش را شامل حال آنان نمود (و به آنان توفیق داد) تا توبه کنند خداوند بسیار توبهپذیر و مهربان است».

توبه چیست؟

راغَب اصفهانی میگوید: «وَالتَّوْبَةُ فِی الشَّرْعِ تَرْکُ الذَّنْبِ لِقُبْحِهِ وَالنَّدَمُ عَلی ما فَرَطَ مِنْهُ وَالْعَزِیمَةُ عَلی تَرْکِ الْمُعاوَدَةِ وَتَدارُکِ ما أَمْکَنَهُ یُتَدارَکُ مِنَ الْأَعْمالِ بِالْإِعادَةِ فَمَتَی اجْتَمَعَتْ هذِهِ الْأَرْبَعُ فَقَدْ کَمُلَ شَرائِطُ التَّوْبَةِ»؛(420) «توبه در شرع، ترک گناه است به خاطر زشتی آن و پشیمانی بر افراطی که از کار زشت خود نموده است و تصمیم بر ترک بازگشت به سوی آن گناه و به مقدار توان تدارک کردن گناه با اعمال خویش، پس هر گاه همه این امور چهارگانه جمع شود، شرایط توبه کامل میشود».

توبه در کلام امام علیعلیه السلام

امیرالمؤمنینعلیه السلام در تعریف توبه بیان زیبایی دارد که ذکر آن در اینجا مناسب به نظر میرسد. حضرت میفرماید: «أَلتَّوْبَةُ نَدْمٌ بِالْقَلْبِ وَاسْتِغْفارٌ بِاللِّسانِ وَتَرْکٌ بِالْجَوارِحِ وَإِضْمارُ أَلّا یَعُودَ»؛(421) «توبه، عبارت است از پشیمانی قلبی، استغفار با زبان، ترک کردن گناه و تصمیم به اینکه دیگر آن گناه را انجام ندهد».
معنای توبه از دیدگاه امام خمینیرحمه الله
حضرت امام در چهل حدیث خود در معنای «توبه» چنین میفرماید:
«بدان که توبه یکی از منازل مهمّه مشکله است و آن عبارت است از رجوع از طبیعت به سوی روحانیّتِ نفس بعد از آن که به واسطه معاصی و کدورت نافرمانی، نورانیّت و روحانیّت، محجوب به ظلمت شده است».(422)

شرایط توبه

توبه حقیقی دارای شرایطی است که اگر آن شرایط حاصل شد، توبه، توبه حقیقی است و آثار و برکات فراوانی داشته و خواهد داشت که بعداً به آنها اشاره میکنیم؛ امّا اگر صرف توبه لفظی باشد و همراه با شرایط و اعمال خاصّ نباشد، اثر چندانی ندارد.
در روایاتی که از معصومینعلیهم السلام رسیده، برخی از شرایط توبه بیان شده که تنها به یک روایت بسنده میکنیم:
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «أَتَدْرُونَ مَنِ التّائِبُ؟ قالُوا: أَلَلَّهُمَّ لا!»؛ «آیا میدانید توبه کننده (حقیقی) چه کسی است؟ گفتند: خیر!».
فرمود: «إِذا تَابَ الْعَبْدُ وَلَمْ یَرْضِ الْخُصَماءُ فَلَیْسَ بِتائِبٍ»؛ «هرگاه بندهای توبه کند، امّا طلبکاران و ستم کشیدگان از او راضی نشدند، توبه حقیقی نکرده است».
یعنی توبه در مسأله حقّ الناس، رضایت صاحب حقّ است و با استغفار تنها، کار درست نمیشود.
«مَنْ تابَ وَلَمْ یَزِدْ فِی الْعِبادَةِ فَلَیْسَ بِتائِبٍ»؛ «کسی که توبه کند ولی چیزی به عبادت او افزوده نشود، توبه نکرده است».
یعنی حال که با خدا آشتی کرد، باید بیشتر به در خانه او رفته و گذشته را جبران کند.
«وَمَنْ تابَ وَلَمْ یُغَیِّرْ لِباسَهُ فَلَیْسَ بِتائِبٍ»؛ «کسی که توبه کند ولی در لباس و قیافه ظاهریاش تغییری حاصل نشود، توبه واقعی نکرده است».
یعنی شخصی که توبه کرده باید آن قیافه و سر و وضعی که قبلاً داشت مانند این که: یخه باز مینمود، زنجیر طلا به گردن میانداخت، حلقه طلا به دست میکرد و...کنار گذاشته و شکل و ظاهر مذهبی به خود بگیرد.
«مَنْ تابَ وَلَمْ یُغَیِّرْ رُفَقائَهُ فَلَیْسَ بِتائِبٍ»؛ «کسی که توبه کند؛ امّا دوستانش تغییر نکنند، توبه ننموده است».
یعنی اگر با افراد فاسد و ناباب رفیق بود، حال که توبه کرد، باید آنان را رها نموده و دوستان مذهبی انتخاب کند.
کبوتر با کبوتر باز با باز
کند همجنس با همجنس پرواز
کسی که از گناه و لغزش و بیبند و باری توبه کرد، اگر دوستان دوران معصیت را کنار نگذارد، باز هم او را به همان راه خطا خواهند برد و هرگز موفّق به ترک معصیت به صورت دائمی نخواهد شد؛ بنابراین، از شرایط مهّم توبه جدا شدن از دوستان ناباب و انتخاب دوستان متدیّن و مذهبی است.
«وَمَنْ تابَ وَلَمْ یُغَیِّرْ خُلْقَهُ وَنِیَّتَهُ فَلَیْسَ بِتائَبٍ»؛ «و کسی که توبه کند؛ امّا برخوردهای اخلاقی، اجتماعی و حالات روحی او تغییر نکند، توبه او توبه نخواهد بود».
آنچه ذکر شد، شرایط توبه است که در یک روایت آمده است؛ البتّه در روایات دیگر نیز شرایط دیگری ذکر شده است که جهت رعایت اختصار، به همین نمونه بسنده میشود.

برخی از شرایط توبه از دیدگاه آیات قرآن

قرآن کریم نیز برای توبه شرایطی ذکر نموده است که بدون آنها توبه پذیرفته نمیشود:
الف) «إِنَّما التَّوْبَةُ عَلَی اللَّهِ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ یَتُوبُونَ مِنْ قَرِیبٍ فَأُولئِکَ یَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَکانَ اللَّهُ عَلِیماً حَکِیماً»؛(423) «توبه تنها از آن کسانی است که گناه را از روی جهالت انجام میدهند و سپس به زودی توبه میکنند...».
در این آیه شریفه، برای توبه دو شرط ذکر شده است:
یک: گناهی که شخص مرتکب شده، از روی جهالت باشد.
دو: پس از گناه، به سرعت اقدام به توبه نماید.
«جهالت» هم تنها این نیست که نداند این کار حرام است بلکه یک معنای آن، این است. معنای دیگرش این است که بر اثر طغیان غرایز و تسلّط هوسهای سرکش، کار خلاف انجام داده است. در مقابل آن کسی که از روی غرور و سرکشی گناه کند، وقتی گفته شود این کار حرام است، میگوید: حرام یعنی چه؟
امام زین العابدینعلیه السلام در پیشگاه خداوند عرضه میدارد: «إِلهِی لَمْ أَعْصِکَ حِینَ عَصَیْتُکَ وَأَنَا بِرُبُوبِیَّتِکَ جاحِدٌ وَلا بِأَمْرِکَ مُسْتَخِفٌّ وَلا لِعُقُوبَتِکَ مُتَعَرِّضٌ وَلا لِوَعِیدِکَ مُتَهاوِنٌ لکِنْ خَطِیئَةٌ عَرَضَتْ وَسَوَّلَتْ لِی نَفْسِی وَغَلَبَنِی هَوایَ»؛(424) «پروردگارا! هنگامی که به معصیت پرداختم، گناه من از راه انکار، به خاطر کوچک شمردن امر تو نبود و مجازات تو را کم اهمیّت نگرفتم و نسبت به آن بیاعتنا نبودم بلکه خطایی بود که من در برابر آن قرار گرفتم و نفس امّاره مرا به آتش کشید و هوا و هوس بر من غلبه کرد».
ب) از دیدگاه قرآن کریم، شرط دیگر توبه این است که قبل از آن که فرشته مرگ را ببیند و آثار مرگ را مشاهده نماید، توبه کند: «وَلَیْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّاتِ حَتَّی إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّی تُبْتُ الْآنَ...»؛(425) «توبه، برای کسانی نیست که کارهای خلاف را انجام میدهند تا هنگامی که مرگ آنان فرا میرسد پس میگویند: الآن توبه کردم».
اگر توبه با شرایطی که ذکر شد صورت گیرد، نه تنها موجب آمرزش گناه انسان میشود، بلکه آثار و برکات فراوانی به دنبال خواهد داشت که به برخی از آنها اشاره میکنیم.

آثار توبه

آثار و برکات توبه را میتوان در امور ذیل خلاصه نمود:
الف) محبّت پروردگار
از آثار توبه، محبّت پروردگار است. کسی که توبه میکند، نخستین دستاورد او به دست آوردن دوستی و محبّت خداوند است. وقتی که گناه میکرد، مورد خشم و غضب پروردگار بود؛ امّا حال که از گناه خویش نادم گشته و توبه نمود، محبوب خداوند میشود، سایه لطف و عنایت خداوند بر سر او قرار خواهد گرفت؛ چنان که خود فرموده: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ»؛(426) «خداوند توبه کنندگان و نیز پاکیزگان را دوست دارد».
امام باقرعلیه السلام فرمود: «إِنَّ اللَّهَ أَشَدُّ فَرِحاً بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ رَجُلٍ أَضَلَّ راحِلَتَهُ وَزادَهُ فِی لَیْلَةٍ ظَلْماءٍ فَوَجَدَها فَاللَّهُ تَعالی أَشَدُّ فَرِحاً بِتّوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ ذلِکَ الرَّجُلِ بِراحِلَتِهِ حِینَ وَجَدَها»؛(427) «خداوند تبارک و تعالی از توبه بندهاش بیشتر خوشحال میشود از کسی که مرکب و توشه خویش را در شب تاریک گم کرده باشد و سپس آن را بیابد».
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «أَلتّائِبُ حَبِیبُ اللَّهِ وَالتّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ کَمَنْ لا ذَنْبَ لَهُ»؛(428) «توبه کننده حبیب خداست و کسی که از گناه توبه کند، مانند کسی است که گناهی برای او نبوده است».
ب) توبه، زندگی را گوارا میکند
اثر دیگری که توبه از خود به جای میگذارد این است که زندگی را شیرین و گوارا میکند: «وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلَی أَجَلٍ مُسَمًّی»؛(429) «(از گناهان خود) از خدای خویش طلب آمرزش و سپس به سوی وی توبه نمایید، خداوند زندگی شیرین و گوارایی تا پایان عمر به شما خواهد بخشید».
هنگامی که دل از گناه پاک شد، تقوا و پاکی، صفحه دل را روشن ساخت، انسان از شیطان دوری گزید و به سوی خدا بازگشت، صفا و معنوّیت در سراسر زندگی وی پرتو افشان میگردد، نعمتهای الهی بر این زندگی فراوان و در پرتو عنایت پروردگار این زندگی لذّتبخش و شیرین میشود.
ج) توبه و نزول برکات آسمانی
اثر دیگری که توبه در بر دارد این است که سبب نزول برکات آسمانی و امدادهای الهی میگردد.
اگر مردم از گناهان خویش استغفار کنند و اصل توبه را به دست غفلت و فراموشی نسپارند از نعمتهای مختلف پروردگار بهرهمند خواهند شد: «...اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفّاراً * یُرْسِلِ السَّمآءَ عَلَیْکُمْ مِّدْرَاراً * وَیُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَیَجْعَلْ لَّکُمْ جَنّاتٍ وَیَجْعَلْ لَّکُمْ أَنْهاراً»؛(430) «ای مردم! در پیشگاه خدا طلب آمرزش کنید که او بسیار آمرزنده است تا باران آسمان را بر شما فراوان نازل کند و شما را به مال بسیار و فرزندان متعدّد، مدد رساند و باغهای خرّم و نهرهای جاری به شما عطا کند».
از این آیه شریفه استفاده میشود که رابطهای بین استغفار و نزول باران و برخورداری از نعمت مال و فرزند وجود دارد.
در روایت است که مردی به حضرت امام باقرعلیه السلام عرض کرد: مال فراوانی دارم، اما فرزندی ندارم، آیا چارهای وجود دارد تا صاحب فرزند شوم؟
حضرت فرمود: «آری، تا یک سال هر شب، آخر شب، صد مرتبه استغفار کن و اگر این توفیق در شبی از تو سلب شد، در روز، آن را جبران کن؛ زیرا خداوند میفرماید:«اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ...وَیُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ».(431)
د) آمرزش گناهان
مهمترین اثر و نتیجه توبه، آمرزش گناهان است که در قرآن کریم و روایات فراوان مورد تأکید قرار گرفته است: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَی اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسی رَبُّکُمْ أَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّاتِکُمْ وَیُدْخِلَکُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ»؛(432) «ای کسانی که ایمان آوردهاید، به پیشگاه خداوند، توبه خالص کنید تا خداوند گناهان شما را بپوشاند و در بهشتهایی وارد سازد که آبها از زیر آنها جاری است».
اگر توبه واقعی، همراه شرایط و با اخلاص باشد، آمرزش همه گناهان را نیز به ارمغان خواهد آورد و انسان را از گناه پاک میسازد.
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «أَلتّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ کَمَنْ لا ذَنْبَ لَهُ»؛(433) «کسی که از گناه خویش توبه کند، به کسی میماند که گناهی برای او نباشد».
ج) مقدار کاربرد نیروی توبه
معاذ بن جبل با حالت گریان بر رسول خداصلی الله علیه وآله وارد شد، سلام کرد، رسول خداصلی الله علیه وآله پس از جواب سلام، فرمود: «معاذ چرا گریه میکنی؟»
معاذ عرض کرد: ای رسول خدا! جوان خوش صورتی بر در مسجد ایستاده و مانند زن جوان مرده گریه میکند و میخواهد خدمت شما مشرّف شود.
رسول خداصلی الله علیه وآله اجازه ملاقات داد، جوان وارد شد، او همان «بهلول نبّاش» بود. پیامبرصلی الله علیه وآله علّت گریه وی را جویا شد.
بهلول گفت: چرا گریه نکنم در حالی که گناهی مرتکب شدهام که خداوند مرا نمیبخشد و مرا به جهنّم خواهد برد!
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «آیا مشرک شدهای؟»
بهلول عرض کرد: خیر.
رسول خداصلی الله علیه وآله: «انسانی را به قتل رساندهای؟»
بهلول: خیر.
رسول خداصلی الله علیه وآله: «خداوند گناهت را میآمرزد هر چند به اندازه کوهها باشد!».
بهلول: گناه من از کوهها بزرگتر است!
رسول خداصلی الله علیه وآله: «آیا گناهت از زمین گستردهتر و از دریاها وسیعتر و از آسمان و عرش و کرسی بزرگتر است؟
بهلول: گناه من از همه اینها بزرگتر است!
رسول خداصلی الله علیه وآله: «وای بر تو! گناهان تو بزرگتر است یا پروردگار تو؟»
بهلول: خدا از همه چیز بزرگتر است.
رسول خداصلی الله علیه وآله: «خدا گناه تو را میآمرزد هر قدر بزرگ باشد؛ امّا بگو بدانم چه کردهای؟».
بهلول گفت: هفت سال کار من این بود که شبها به قبرستان میرفتم و قبرهای تازه را میشکافتم و کفن مرده را باز میکردم و آن را میفروختم!!
شبی قبری را شکافتم، به جسد دختری از انصار برخورد کردم که تازه دفن شده بود، پس از باز کردن کفن، دیو نفس بر من حمله ور شد و عمل خلاف دیگری مرتکب شدم، وقتی حرکت کردم، صدایی شنیدم که گفت: وای بر تو ای جوان! از خدا و آتش روز قیامت نمیترسی که چنین جنایتی را مرتکب شدی؟!
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «ای فاسق! از من دور شو که میترسم به آتش تو من هم بسوزم!!».
جوان رفت و به کوهها پناه برد، دست خود را به گردن خویش بست و مشغول گریه و زاری و توبه شد.
چهل روز گریه میکرد به نوعی که بر درندهها و حیوانات وحشی اثر گذاشت. اشک فراوان، گونههایش را مجروح کرد، مژههای چشمش همه ریخت و از بین رفت! پس از چهل شبانه روز در پیشگاه خدا عرضه داشت: پروردگارا! دیگر طاقتم تمام شد، اگر توبه مرا پذیرفتهای به پیامبر خود اعلام کن و گرنه آتش بفرست و مرا نابود ساز!
اینجا بود که این آیه شریفه نازل شد: «وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ...»؛(434) «کسانی که فحشا انجام داده به خود ستم کردهاند، اما خدا را متذکر شدند، سپس برای گناهان خویش استغفار کردند، و چه کسی جز خداوند گناهان را میآمرزد».
رسول خداصلی الله علیه وآله با لبخند این آیه را تلاوت کرد، آنگاه فرمود: «چه کسی از آن جوان خبر دارد؟»
معاذ گفت: من میدانم کجاست. رسول خداصلی الله علیه وآله همراه معاذ و جمعی از اصحاب آمدند، دیدند میان دو سنگ بر سرپا ایستاده و دستها را بسته به گردن انداخته، رویش از تابش آفتاب سیاه شده، خاک بر سر خویش میریزد، درندگان صحرا اطراف او را گرفته و بر حال او گریه میکنند.
پیامبرصلی الله علیه وآله نزدیک رفته، دستهای او را با دست مبارک خود گشودند و خاک از سر او پاک کردند و فرمودند: «این گونه گناهان خویش را تدارک و جبران کنید».(435)
ه) تبدیل سیئات به حسنات
لطف و عنایت خدا در حقّ بندگان خود آن گونه است که وقتی بندهای گرفتار گناه و معصیت شود و به سوی خدا بازگشت و توبه نماید، خداوند نه تنها گناهش را میآمرزد و مورد عفو قرار میدهد بلکه گناهش را به حسنه تبدیل مینماید: «إِلَّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُولئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَکانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً»؛(436) «کسی که (از گناه خویش) توبه کند و ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد، چنین کسانی خداوند گناهانشان را تبدیل به حسنات میکند و خداوند آمرزنده و مهربان بوده و هست».
بنابراین، توبه نیز عامل از بین برنده گناه و معصیت است، و هر انسان خردمند و عاقلی، باید از آن استفاده نماید.

برچسب: نویسنده: یوسف یوسفی تاريخ: سه شنبه 6 مهر 1395 ساعت: 15:49

صفحه بندی

آرشیو مطالب

پيوندهای روزانه

لینک دوستان

خبرنامه