آیا خداوند گناهان مارا می بخشد؟

ارحم الراحمین، ستار، غفار، عَفُوّ، توّاب، سریع الرضا و ... همه اسمهای خداوند متعال هستند و اسمها نیز فقط الفاظ و معانی و مفاهیم آنها نیستند، بلکه تحقق واقعی و عینی دارند. پس اگر کسی معلم شد، لابد تعلیم میدهد، اگر کسی جواد شد، لابد بخششهای بسیاری دارد و اگر کسی رحمان، رحیم، غفار و عفوّ بود، لابد بسیار بخشنده است.

روایت:

جابر بن عبدالله انصاری نقل میکند: زنى نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: یا رسول اللَّه زنى که فرزند خود را کشته، آیا فرصت توبه دارد؟ پیامبر فرمود: قسم به خداوندى که جان محمد به دست اوست، اگر او هفتاد پیغمبر را کشته باشد؛ بعد از آن، توبه کند و پشیمان شود و خدا بداند که دیگر آن گناه را انجام نمیدهد، خدا حتماً توبه او را قبول میکند و از او در میگذرد. به درستى که درِ توبه به اندازه فاصله میان مشرق و مغرب باز است و یقیناً توبه کننده از گناه، مانند کسی است که هیچ گناهی مرتکب نشده است.» (مستدرک الوسائل ج 12 ص 131 باب 87)

حدیث قدسی: اگر بندگان گناهکار من میدانستند که چقدر مشتاق بازگشت آنها هستم، در پوست خود نمیگنجیدند. (به تعبیر دیگر: از این شوق میمُردند)

گناه:

در اصطلاح دینی به معنای نافرمانی از خداوند و انجام دادن کاری است که خداوند از آن نهی کرده یا ترک کاری است که خداوند به انجام آن فرمان داده است. گناه میتواند عملی مانند قتل، گفتاری مانند غیبت و نظری مانند شرک باشد. گناه تقسیمات مختلفی دارد که در قرآن کریم و روایات معصومین به آنها اشاره شده و از جمله تقسیم معاصی به صغیره و کبیره است. کفر، ناامیدی از رحمت خدا، کشتن عمدی مؤمن، تهمت زدن به زن پاک، گریختن از جهاد، خوردن مال یتیم، نافرمانی پدر و مادر، رباخواری و شرابخواری از جمله گناهان کبیره هستند.

بنابر آموزههای دینی، برخی گناهان دارای آثار ویژهای هستند از جمله مانع شدن از استجابت دعا، نباریدن باران، تبدیل نعمت به نقمت، از بین بردن آبرو و شتاب یافتن مرگ. بر طبق احادیث، خداوند به وسیله کیفر دنیوی، بیماری، اندوه، انجام کارهای نیک و خوش اخلاقی گناهان بندگانش را محو میکند.

بخشش همه گناهان:

سرتاسر قرآن کریم، سخن از رحمت و بخشش الهی است و در سه آیه نیز با قاطعیت تمام تصریح نموده است که به غیر از شرک و یأس از رحمت الهی، همه گناهان هر کس را که بخواهد، یک جا میبخشد.

«إِنَّ اللّهَ لاَ یَغْفِرُ أَن یُشْرَکَ بِهِ وَیَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِکَ لِمَن یَشَاءُ وَمَن یُشْرِکْ بِاللّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِیمًا» (النساء، 48)

ترجمه: بى تردید خداوند این (گناه) را که براى او شریک قرار داده شود نمى آمرزد و غیر از آن (یا گناهان فروتر از آن) را براى هر کس که بخواهد مى آمرزد و هر که به خدا شرک ورزد حقّا که گناهى بزرگ را افترا بسته است.

«قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ» (الزّمر، 53)

ترجمه: بگو: اى بندگان من که در جنایت به خویش (به واسطه گناه) از حد گذشتید، از رحمت خدا نومید مگردید، بى تردید خداوند همه گناهان را (به وسیله توبه هر چند شرک باشد) مى آمرزد، زیرا اوست آمرزنده و مهربان.

و هم چنین در سوره النّجم، آیه 32، تصریح نموده است که خداوند متعال آمرزندهی گناهان اتفاقی یا صغیرهی کسانی است که سعی میکنند از گناهان کبیره و فحشا خودداری کنند.

خداوند در سوره زمر آیه 53، میفرماید:«قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ؛ بگو: اى بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را مى آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است ».
آیه فوق راه بازگشت را توأم با امیدواری به روی همه گناه کاران میگشاید، و با لحنی آکنده از نهایت لطف و محبت، آغوش رحمتش را به روی همگان باز کرده، و فرمان عفو آنها را صادر نموده است. از امیدبخش ترین آیات قرآن نسبت به گناه کاران، آیه فوق است که طبق روایتی از حضرت علی ـ علیه السّلام ـ نقل شده: «در تمام قرآن، آیهای وسیع تر از این آیه نیست...».

سؤالی که در این جا مطرح است، این است که: آیا عمومیت آیه همه گناهان، حتی شرک و گناهان کبیره دیگر را فرا میگیرد؟ پس چرا درسوره نساء آمده است که؛ «إِنَّ اللَّهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ وَیَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِکَ لِمَنْ یَشَاءُ وَمَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِیمًا؛ خداوند [هرگز] شرک را نمى بخشد! و پایین تر از آن را براى هر کس [بخواهد و شایسته بداند] مى بخشد. و آن کسى که براى خدا، شریکى قرار دهد، گناه بزرگى مرتکب شده است .»
در پاسخ باید گفت: لازم است آیات قرآن به تنهایی مورد ارزیابی قرار نگیرد، بلکه با در کنار هم گذاشتن آیات دیگر که مفسر همدیگر هستند؛ و با نگاهی همه جانبه، مفهوم آیه را استخراج کرد. لذا آیات سوره زمر ، دو آیه فوق را تبیین نموده است. و سه دستور را برای بخشش گناهان ذکرکرده است:
1. بازگشت : به سوی پروردگارتان بازگردید؛
2 . تسلیم: در برابر فرمان او تسلیم شوید؛
3. پیروی از دستورات: پیروی کنید از بهترین دستوراتی که از سوی پروردگارتان بر شما نازل شده است.

مرحوم نراقی در کتاب جامع السعادات در مورد وجوب توبه می گوید: توبه از همه گناهان واجب است به اجماع و نقل و عقل. اما اجماع- شکى در فراهم بودن آن نیست و اما نقل- مانند قول خداى تعالى: «وَ تُوبُوا الَى اللَّهِ جَمیعاً ایّهَا المُؤمِنُونَ لَعَلَّکُم تُفلِحُونَ» (سوره نور، 31) «اى مؤمنان همگى توبه به خدا برید (به سوى خدا بازگشت نمائید) شاید رستگار شوید».

و نیز قول او - تعالى-: «یا أَیّهَا الَّذینَ آمَنُوا تُوبُوا الَى اللَّهِ تَوبَةً نَصُوحاً عَسى رَبّکُم ان یُکَفّرَ عَنکُم سَیِّئاتِکُم» (سوره تحریم، 8) «اى کسانى که ایمان آوردهاید به سوى خدا توبه کنید توبهاى صادقانه و صمیمانه شاید پروردگارتان بدیها (گناهان)تان را بپوشاند».

و معنى نصوح: خالص براى خداست که از شوائب اغراض، از مال یا جاه یا ترس از سلطان یا عدم قدرت بر گناه و نداشتن اسباب آن، خالى باشد و این امر براى وجوب است، پس توبه به مقتضاى این دو آیه واجب است.

مفهومشناسی

گناه در لغت به معنای جرم، خطا، معصیت، تقصیر، غلط و نافرمانی و در اصطلاح به معنی ارتکاب کاری است که خدای متعال از آنها نهی کرده یا ترک کاری است که به آن امر کرده است.

در زبان عربی به گناه ذنب گفته میxadشود. ذنب به معنی دنباله یا دُم است. وجه تسمیه گناه به ذنب آن است که گناه دنباله دارد و انسان را رها نمیxadکند و عقوبت به بار میxadآورد.

گناه سبب سیاهی دل

امام صادق (ع) فرمود: زمانی که انسان گناهی مرتکب شود نقطهای سیاه در قلب او ایجاد میشود، اگر توبه کند پاک میشود و اگر بر گناهان خود بیفزاید بر آن سیاهی نیز افزوده میشود تا جائی که تمام قلب او را فرا گیرد که بعد از آن هیچگاه رستگار نخواهد شد.

پرهیز از گناه

انسان دوراندیش هرگز گناه نمیxadکند. زیرا حقیقت گناه، آتش و غضب الهی است و روح آدمی را مسموم میxadکند و مانع پیشرفت وی میxadگردد. امام علی(ع) میxadفرماید:«در شگفتم از مردمی که از غذا پرهیز میxadکنند؛ چون میxadترسند به سلامتیشان آسیب برساند. چگونه از گناهانی که آنها را به آتش میxadافکند پرهیز نمیxadکنند!»

همچنین فرمود:«دوری کردن از بدیها، سزاواراتر از انجام خوبیهاست».

گناه ریشه همه بلاها:

امام علی(ع) فرمود:از گناهان دوری کنید؛ زیرا هیچ بلایی رخ ندهد و از هیچ روزی کم نشود مگر به سبب گناه، حتی خراش برداشتن و به زمین خوردن و مصیبت. چرا که خدای عزوجل میxadفرماید: «و ما أصابکم من مصیبة فبما کسبت أیدیکم و یعفوا عن کثیر»اگر شما را مصیبتی رسد به خاطر کارهایی است که میxadکنید و خدا از بسیاری در میxadگذرد.»

گناهان کبیره

در روایات شیعه برخی معصیتها، گناهان کبیره نامیده شدهاند. طبق روایات بعضی xadاز مصادیق گناهان کبیره در روایات عبارتند از: کفر به خدا، ناامیدی از رحمت خدا، کشتن عمدی مؤمن، تهمت زدن به زن پاک، گریختن از جهاد، خوردن مال یتیم، نافرمانی پدر و مادر، رباخواری، شراب خواری و....

رابطه گناهان کوچک و گناهان بزرگ

امام صادق(ع) فرمود:رسول خدا(ص) در زمینی خشک و بیxadگیاه به اصحابش فرمود: مقداری هیزم بیاورید. عرض کردند:ای رسول خدا! ما در این سرزمین خشک و بیxadگیاه هستیم که در آن هیزمی یافت نمیxadشود. حضرت فرمود: هرکس هرچه یافت بیاورد. آنها هیزمها را جمع کردند و در برابر حضرت انباشتند. پس رسول خدا(ص) فرمود: گناهان نیز اینگونه جمع میxadشوند. آنگاه فرمود: از گناهان کوچک بپرهیزید! بدانید که بازخواست کننده گناهان میxadنویسد هر کاری را که پیش از این کردهxadاند و هر اثر و نشانی که به جا گذاشتهxadاند و هر چیزی که در کتاب مبین شمارش کردهxadایم».

امام رضا(ع) نیز فرمود:گناهان کوچک مسیر گناهان بزرگ هستند و کسیxad که از خداوند در کم، ترس نداشته باشد در زیاد نیز از او نمیxadترسد.

اقسام گناهان از جهت آثار

امام صادق(ع) فرمود:سرعت اثر گذاشتن گناه در انسان از سرعت اثرxadگذاری کارد در گوشت بیشتر است.

گناهان از جهت نحوه اثری که بر جای میگذارند با هم تفاوت دارند که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود:

پاک شدن گناه

خداوند به وسیله برخی اعمال و حوادث گناهان بندهxadاش را پاک میxadکند و اثر آن را محو مینماید از جمله:

*کیفر دنیوی: کسی که مرتکب گناهی شود خداوند او را در این دنیا گرفتار فقر، بلا، و مصیبت میxadکند تا از گناهش پاک شود. پیامبر اعظم(ص) xadفرمود:

امام سجاد(ع) هرگاه بیماری را میxadدید که بهبود یافته است، به او میxadفرمود: پاکی از گناهان را به تو تبریک میxadگویم، عمل شایسته را از نو آغاز کن.

همچنین عوامل دیگری از قبیل فریادرسی به ستمدیدگان، سجده زیاد، حج و عمره بهجاآوردن، صلوات فرستادن بر محمد و آل او و مرگ که باعث پاکی انسان از گناهش میxadشود.

گناهان زودکیفر

کیفر ارتکاب برخی از معاصی زودتر از گناهان دیگر به سراغ انسان میxadآید. رسول اکرم(ص) فرمود:

بلاهای جدید به سبب گناهان جدید

امام رضا(ع) فرمود: